Siirt Siirt Köprüleri

AKARSULAR

Siirt İli, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin kuzeydoğu ucunda yeralır. Bölge, G.doğu Anadolu Düzlükleri’nden sonra birden yükselmekte, doğu ve kuzey kesimleri bol yağış almaktadır. Bu nedenle, kuzeyden Muş Güneyi Dağları, doğudan Siirt Doğusu Dağları’yla çevrili olan il alanı, Dicle Irmağı’nın önemli su toplama alanlarından birini oluşturmaktadır. İl topraklarının tümü Dicle Havzası’na girmektedir. Havza, Fırat, Kızılırmak ve Sakarya Havzaları’ndan sonra ülkenin dördüncü büyük su toplama alanıdır.

BOTAN (ULUÇAY)

Nordüz Platosu’nu batıdan kuşatan Siirt-Hakkari ve Siirt-Van sınırlarını oluşturan yüksek dağlardan kaynağını alan bu akarsu,önce batıya,sonra kuzey batıya doğru akar. Suyu iyice bollaşan Botan Suyu dar ve derin bir vadi oymuştur. Vadi tabanıyla dağ” ların dorukları arasındaki yükselti farkı 1.000 m.’ye ulaşır. Akarsu, Pervari yöresinin sularını toplayan Çatak Çayı ve Bitlis’in doğusundaki dağlık yöre ile Doğruyol, Kapılı ve Kuran Dağları sularını toplayan Büyükdere’yle Çukurca da birleşir. Burada Botan Suyu adını alır. Batı yönünde akan Botan Suyu (Uluçay), Aydınlar İlçesi ve İl Merkezi’nin doğusun dan geçer. Bostancık yöresine ulaşır. Burada, doğudan Eruh yöresinin sularını toplayan Zorava Çayı’nı, kuzeyden Muş Güneyi Dağları’nın sularını toplayan Bitlis Çayı’nı alır. Bitlis Çayı, Botan Suyu’na karışmadan önce, Kavuşşahap Dağları’nın sularını toplayıp gelen Pınarca Çayı ile birleşir. Botan Suyu bu iki önemli akarsuyla birleştikten sonra, Çat Tepe’de Dicle Irmağı’na katılır. Yüksek dağlardaki kaynaklarla, kar örtülerinin ağır ağır erimesi ile ve yağmurlarla beslenen bu büyük çay her mevsimde bol su taşır. İlkbahardan yaz ortalarına kadar geçirdiği su, saniyede ortalama 100-300 m3’tür. Nisan ve Haziranda bu miktar 400-600 m3, Mayıs’ta 700-1000 m3’ü bulur, hatta arasıra bunu geçtiği de olur. Böyle zamanlarında Dicle’den de büyük bir ırmak görünümündedir. En çekilmiş olduğu yaz sonu ve güzün bile derinliği yine 1 m.’den çoktur ve yatağındaki su miktarı 60 -80 m3’ten aşağı düşmez. Bu ırmağın birçok yerinde hidroelektrik santrali kurma incelemeleri yapılmıştır. Kıyıdan kıyıya ancak kayıkla geçilebilir. Botan Irmağı çok yerinde dar ve derin dik inişli vadiler den geçer. Yolu boyunca alçak düzlükler azdır ve sulama da yararlı olamamıştır. Botan Irmağı’ nın Dicle’ye karıştığı yer yakınında Dicle Nehri keskin bir dirsekle güneye döner.

REŞİNAN

Bu su Pervari’nin Çemikari Yaylası’ndan çıkarak, Şırnak İli’nde oldukça geniş vadileri sular ve Dergül Köyü önünden geçerek Kasrik Boğazı’ndan sonra Dicle Irmağı ile birleşir.

GARZAN ÇAYI

Sason Dağları’nın güney yamaçlarından inen kollardan oluşur. Kozluk İlçesi yakınlarından (Pisyar) geçer. Kurtalan İlçesi’nde bir kısım araziyi suladıktan sonra Kaşüstü (Hendük) Köyü yakınlarında Dicle Irmağı’yla birleşir. Çay üzerinde, Pisyar ve Aviski adını taşıyan iki köprü bulunur. .

KEZER ÇAYI

Bitlis’in doğusunda Güzeldere denilen yerden çıkar ve Kırkçeşme Suları’nın birleşmesinden oluşur. Bu sular en son Şeyh Cuma Deresi’yle birleşip, İskambo Dağları’nı yararak Siirt’in batısında bir kavis çizer. Mağaralı (Hümriyan) Mezrası önünde Başur Çayı ile birleştikten sonra, Botan Çayı’na karışır. Çayın oluşturduğu vadilerde sebze yetiştirilir.

BAŞUR ÇAYI

Bitlis’in kuzeyinden çıkan bu suyun il hudutları içindeki uzunluğu 45 Km’dir. Siirt-Kurtalan asfaltı üzerindeki Başur Köprüsü’nün 2 Km. güneyinde Kezer Çayı ile birleşir.

SİİRT

Aydınlar (Tillo) medreselerinde verilen eğitimle, bilim ve kültür hayatında önemli bir yere sahip olan Siirt bu özelliği ile bölge kültürünün gelişmesine katkıda bulunmuştur. Aydılar ilçe merkezinde İsmail Fakirullah için yaptırılan türbe, Tillo’nun 3 km. doğusundaki bir tepe üzerinde yapılmıştır. Türbe’de yapılan restorasyon çalışmalarından önce, duvara açılan bir pencereden, her yıl, 21 Mart gününün belli bir anında geçen güneş ışınları, türbe yakınında yer alan kuledeki prizmadan geçirilerek Fakirullah’a ait sandukanın baş tarafını aydınlatmaktaydı. Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın, astronomi bilgilerinin mimaride  kullanılmasının ilginç bir örneği olan bu buluşunun yanında, tasavvuf,  astronomi, anatomi, geometri, psikoloji, edebiyat gibi çeşitli alanlarda yayınlanmış bir çok eseri bulunmaktadır. Siirt Ulu Camii, Cas Evle, Derzin Kalesi, Erzen Ören Yeri’de Siirt’te günümüze ulaşmış diğer eserlerdir.

Yüzölçümü 5406 kilometrekare olan ildeki akarsu ağını Dicle Irmağı ile kolları meydana getirir. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarına göre nüfusu 225574’tür. Merkez ilçenin yanısıra Aydınlar, Baykan, Eruh, Kurtalan, Pervari ve Şirvan Siirt’in ilçeleridir.

Dokumacılık ve bakırcılık kentin geleneksel el sanatlarındandır. Doğal renkler ve geometrik motiflerle süslenerek dokunan tiftik battaniyeler ise turistik değer taşımaktadır. Hayvancılık açısından zengin olan Siirt, entegre et işleme ve deri sanayilerinde yüksek potansiyele sahiptir. İleriki tarihlerde 700 bin hektara yayılan orman alanları ile orman ürünleri sanayine yönelebilecektir. Sebze ve fıstığa büyük potansiyel gösteren bu il, asfaltit, bakır ve krom madenlerinde de önemli bir rezerve sahiptir.

Selçuklu sultanı Mugiziddün Mahmut tarafından 1129 yılında inşaa ettirilmiştir. 1260 yılında Cizre Valisi El Mücahit İshak tarafından camiye bazı ek kısımlar yaptırılmıştır. 1965 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce restore edilmiştir. Selçuklu ağaç oymacılığının en güzel örneklerinden biri olan mimberi Ankara Etnoğrafya Müzesi’nde sergilenmektedir. Firuze çini işlemelerle süslü tek şerefeli minaresi ile Siirt Ulu Camii Anadolu mimarlık tarihinde önemli bir yere sahiptir.

Ekoloji ve iklim koşullarına bağlı olarak oluşturulan evler çok ilginç özellikler göstermektedirler. Kentin eski kesimlerinde, iki- üç katlı, yukarıya doğru daralan, küçük pencereli düz damlı konutlar, "Cas" adı verilen bir harçla sıvanmıştır. Kent çevresinde bulunan alçı taşının yakılıp öğütülmesiyle elde edilen cas, çabuk sertleşmesi sonucu kabuksuz kubbe yapımına olanak vermektedir. Cas evlerin kapı ve pencere çevrelerinde çok güzel taş oymalar yer almaktadır.

Tillo ilçesinde bulunan türbe din ve astronomi bilgini olan İsmail Hakkı ve Fakirullah için yaptırılmıştır. (18. yüzyıl). Türbenin önemli özelliklerinden biri, Tillo’nun 3 km. doğusundaki bir tepe üzerine yapılmış duvarda yer alan bir pencereden, her yıl 21 Mart gününün belli bir anında geçen güneş ışınlarının, türbenin yanında bulunan kuledeki prizmadan yansıtılarak Fakirullah’a ait sandukanın baş tarafının aydınlatılmasıdır. Ancak, 1963 yılında yapılan onarımlarla bu düzen bozulmuş ve bir daha düzeltilememişti.

Baykan İlçesi’nin Ziyaret Beldesi’nde bulunan türbe1901 yılında inşa edilmiştir. Yapının tarihsel bir değeri bulunmamakla birlikte, her yıl 16- 17 mayıs günlerinde kutlanan Veysel Karani’yi anma günleri yöreye canlılık getirmektedir.

Baykan İlçesi’nin 8 km. doğusunda, Adakale Köyü’nün yakınında yer almaktadır. Bizans dönemine ait olar yapının gözetleme kuleleri bugün de ayaktadır.

Kurtalan İlçesi’nde, Bozhöyük Köyü ile Gökdoğan Köyü arasında geniş bir alana yayılan ören yerinin Siirt’teki ilk yerleşim yerlerinden biri olduğu tahmin edilmektedir.

Kurtalan’ın 6 km. güneyindeki Beykent köyünde bulunmaktadır.

Siir’in 42 km. kuzeydoğusundaki Garzar(Yanarsu) da bulunmaktadır.

Jirkan Kilim

Siirt Eruh karayolu üzerinde, Botan Çayı kıyısındaki bir mağarada yer alan kaplıca 35 derece sıcaklığındadır. Mağaradan çıkarak bir havuzda toplanan su kalsiyum bikarbonatlı sular grubuna girer. Kükürtlü hidrojen içerdiği için içimi tehlikeli olabilen kaplıca suyu, deri ve romatizma hastalıklarının tedavisinde kullanılır.

Jirkan Kilim

Siirt’te başlıca geçim kaynağı hayvancılık olduğundan en önemli dokuma hammadeleri yün ve tiftiktir. Battaniye ve şal başlıca dokuma türlerini oluşturmaktadır. Günümüzde kilim dokumacılığı da organize bir şekilde geliştirilmeye çalışılmaktadır. Siirt merkeze 12 km.de yer alan Çınarlısu Köyü’nde kurulan kalkınma kooperatifi binasında kurulan az sayıdaki tezgahta "Jirkan Kilimleri" dokunmaktadır.

SİİRT'İN İLÇELERİ

AYDINLAR  

Eski adı Tillo olan Aydınlar İlçesi, 18 Mayıs 1990 tarihinde ilçe olmuştur. İlçe 42.Boylam ve 38. enlem dereceleri arasında Siirt'e 7 km. uzaklıktadır. Doğusunda Pervari, kuzeydoğusunda Şirvan, batısında Siirt ili ile çevrilidir.2000 yılı nüfus sayımına göre ilçenin  5540 dır.Tillo’nun Süryani’ce manası “Yüksek Ruhlar” dır. 1514’te Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Seferi sonunda Osmanlı egemenliği ne geçen İlçe, Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren Siirt ili’ne bağlı bir bucaktı. İlçe’de İsmail Fakirullah Hz. ve İbrahim Hakkı Hz. gibi değerli alim ve mutasavvıfların yaşamış olması ilçe’yi kültür açısından önemli kılmaktadır. İlçe'de ayrıca İsmail Fakirrullah Hz. ve İbrahim Hakkı Hz.'ne ait eserlerle, kullandıkları eşyaların sergilendiği özel bir müze bulunmaktadır.

 

 

BAYKAN

Baykan ilçesi 20 Mayıs 1938 yılında halen ilçe merkezine bağlı köy durumundaki Tüten ocak'ta (Koh) kurulmuştur. 1949'da ilçe merkezi Diyarbakır-Bitlis devlet karayolu üzerinde bulunan tarihi bir geçmişe sahip olan "Havil hanları " Mevkii 'ne nakledilmiştir. Daha sonra ilçenin adı Baykan olarak değiştirilmiştir. İlçe Siirt ili' ne 47 Km. uzaklığında, Doğusunda Şirvan, batısında Kurtalan, Batman ili, Kozluk ilçesi,güneyinde Siirt, kuzeyinde Bitlis ili bulunmaktadır. 2000  nüfus sayımına göre 31500 'dür. Önceleri Med’ ler, 5504’ten sonra Pers’lerin egemenliğine giren İlçe M.Ö. 350’ ler de Makedonya’lıların eline geçti. İ.Ö. 226’da Part güçlerinin ege men olduğu Baykan sonraları Roma’lılarca işgal edildi. Roma’ dan sonra Bizans, Arap ve Selçuklu egemenliğinde kalan İlçe, 1256’da İlhanlı Devleti topraklarına girdiği bilinmektedir. 1504’lerde Safevi egemenliğinde olan Baykan, 1514’ te Osmanlı topraklarına katıldı. Baykan, 11 Haziran 1938’de ilçe durumuna geldi.

İlçede karasal iklim hüküm sürmektedir. Yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve yağışlıdır. İlçe Merkezi vadi içinde olup, etrafı yüksek tepelerle çevrilidir. Belli başlı dağları; kuzeyinde Siirt – Bitlis sınırında Tandır Dağı ( Kalems Dağı 2710 M. ) Atlı Tepe ( Morgelo Dağı 1850 M. ), Dilektepe Köyü kuzeyinde Soğantepe ( Komit ), kuzeydoğusunda Tosunlu Dağı ( Kali 1710 M. ) ve Adakale Köyü'nün 7 Km. doğusundaki Dikmen Tepe ( Kapik Dağı 1664 M.) dir. İlçede irili ufaklı dereler bulunmaktadır. Belli başlı akarsuyu Bitlis'ten gelen ve İlçe merkezinin içinden geçen çaydır. Bu çay aşağılarda Başur Çayı adının almaktadır. Bitki örtüsü olarak bozuk meşe ormanları geniş yer kaplar. Yeryüzü şekilleri bakımından dağlık ve engebelidir.

Ulaşım Durumu

İlçenin Diyarbakır – Bitlis – Van karayolu üzerinde bulunması nedeniyle ulaşım sorunu bulunmamaktadır. İlçeden il merkezine ve çevre illere ulaşım karayolu ile kolaylıkla sağlanmaktadır. İlçenin tüm komşu il ve ilçelerle asfalt yol bağlantısı bulunmaktadır. İl merkezine 47 Km., Bitlis İli'ne 50 Km. mesafededir. Van, Bitlis, Ağrı, Muş gibi illerin toplu taşıma araçları her gün tarifeli olarak ilçenin merkezinden geçmekte, mevcut terminal vasıtasıyla büyük illere seyahat yapılmaktadır. Bütün köy ve mezraların ilçe ile ulaşımlarını sağlayan asfalt ve stabilize yollar mevcuttur. İlçenin tüm köylerinde telefon olup, televizyon yayınlarını rahatlıkla izlenebilmektedir. İlçenin suyu 24 Km uzaklıktaki Aynharat mevkiinde bulunan sağlıklı ve suyu kaliteli bir kaynaktan karşılanmaktadır. İlçe su sorunu yaşamamaktadır.

 

 

ERUH

Eruh ilçesi 42.Doğu boylamı,38.kuzey enlemi üzerinde yer almakta dır. Doğusunda Şırnak, batısında Siirt, kuzeyinde Pervari güneyinde Güçlükonak ilçeleri ile çevrilidir. İl merkezi ne 53 Km.uzaklıktadır. Yapılan son nüfus sayımına göre 15454  kişi yaşamaktadır. Eruh’ un kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte M.Ö. 1000 yılların dan itibaren Urartu, daha sonra Med, Pers, Selçuklu ve İslam İmparatorlukları hakimiyetinde kalmış olup Yavuz Sultan Selim zamanında bölge ile birlikte Osmanlı topraklarına katılmıştır Eruh, Siirt İli’nin en eski ilçelerinden biri olduğu Hicri 1288, Miladi 1872 tarihli Diyarbekir Sal namesi’nde (Yıllıkta) Siirt Sancağı’na bağlı dört kaza arasında Eruh Kazası’da sayılmakta; Zilan, Dergül ve Pervari adlarında üç nahiyenin bağlı olduğu, Hicri 1315, Miladi 1899 tarihli Bitlis Sal namesi’nde ise; yine Eruh’un Siirt Sancağı’na bağlı bir kaza olduğu Dergül, Lodi ve Fındık adlarında üç nahiyesinin bulundu ğu kaydedilmekte olup, her iki tarih arasında Pervari Nahiyesi’ nin Eruh’tan ayrılarak ayrı bir ilçe haline geldiği anlaşılmakta dır. Cumhuriyetin kuruluşu ile birlikte il olan Siirt İli’ne bağlı ilçe statüsüne kavuşturulmuştur.

 

 

 

PERVARİ

Pervari ilçesi Siirt'in kuzeydoğusunda yer almaktadır. İl merkezi' ne 96 Km.uzaklığındadır. Kuzeyde Hizan ve Bahçesaray ilçeleri, doğusunda Çatak ve Beytüşşebap ilçeleri, güneyinde Şırnak ili ve Eruh ilçesi,batısında Aydınlar ve Şirvan ilçeleri bulunmaktadır. İlçenin toplam nüfusu 28834' tür. İ.Ö. 550’lerde Persler’ce sonra da Makedonyalılar’ca işgal edilen yöre İ.Ö. 306’da Selökid Krallığı sınırları içinde kaldı. İ.Ö. 129’da Partlar’ın eline geçen Pervari, İ.S. 77’de Roma İmparator luğu’na katıldı. IV. ve V. Yüzyıllarda Bizanslılar’ la Sasani’ler arasında el değiştiren yöre 700’lerde Arap hakimiyetine girdi. 1243’te Moğollar’ca işgal edildi. 1514’te Osmanlı topraklarına katıldı.Pervari, 1871’de kaza durumu na getirildi.

 

 

 

ŞİRVAN

Şirvan ilçesi Siirt'in kuzeyende yer almaktadır. Doğusunda Pervari, batısında Baykan kuzeyende Bitlis ili,güneyinde Siirt ili bulunmaktadır. İl merkezine 26 Km. uzaklığındadır. Yapılan son nüfus sayımına göre ilçede 21999 kişi yaşamaktadır. İ.S. 77’de Roma Etkinliğine giren Şirvan 395’ten sonra Bizans, 572’de Sasanlı Devleti sınırları içinde yer aldı. 700’lerde Arapların eline geçti. Yöre 1100’lerde Artuklu 1243’te Moğol egemenliğine girdikten sonra 1514’te Osmanlı topraklarına katıldı. İlçe Cumhuriyet’ten önce İmparatorluk idaresinde Siirt Sancağı’na bağlı en eski yerleşim birimlerinden biridir. 1871 tarihli Diyar bekir Salnamesi’nde Siirt Sancağı’na bağlı dört kaza arasında Şirvan Kazası’da sayılmak tadır. Daha önceleri Küfre Beyliği Şirvan’dan uzun süre egemen liği sürdürmüştür. Şirvan’da Küfre diye anılan mahallenin adı o zamandan kalmıştır. 1871 yılında Şirvan Siirt Vilayet olmadan önce Bitlis İli’ne bağlı bir bucaktı.

 

 

 

 

KURTALAN

Kurtalan ilçesi, Siirt ilinin batısında bulunmaktadır. Doğusunda Siirt ili, batısında Beşiri ilçesi,güney doğusunda Eruh ,güneybatısın da Hasankeyf ilçeleri bulunmaktadır.İl merkezine 34 Km. uzaklığın dadır. 1500’lerde Şerefhan Beyliği toprakları içinde olan Kurtalan 1514’te Osmanlı sınırları içine girdi. Kurtalan "Garzan" adıyla Siirt'in eski kazalarından biridir. Ancak yerleşim yeri bir kaç defa değişmiş,1938 yılında adının Kurtalan ve yerinin de Mısrıç köyü olarak değiştirilmiş,1944 yılında Tren yolu hattının Mısrıç köyüne ulaşmasıyla ilçe merkezi oraya taşınmıştır.En son nüfus sayımında ilçe nüfusu 53521 olarak belirlenmiştir.